هارد ساتا چیست؟

هارد ساتا چیست و چرا با وجود رابط‌های پرسرعت دیگر، هنوز در بیشتر کامپیوترها دیده می‌شود؟ ساتا (SATA) رابطی است که حافظه را به مادربرد وصل می‌کند. نزدیک به دو دهه است که ستون اصلی ذخیره‌سازی در سیستم‌های خانگی و اداری بوده است. این رابط از اساس برای حافظه داخلی ساخته شده است. یعنی برای هارد یا SSD که داخل کیس یا لپ‌تاپ نصب می‌شود. جالب اینجاست که بیشتر هاردهای اکسترنال هم در درونشان یک هارد ساتا دارند و رابط USB فقط پوسته بیرونی آن‌ها است. پس اگر قصد خرید هارد اینترنال دارید، به احتمال زیاد با یک هارد ساتا سروکار خواهید داشت و شناخت دقیق آن جلوی یک خرید پرهزینه و اشتباه را می‌گیرد.

هارد ساتا چیست؟

SATA کوتاه‌شده Serial ATA است. این نام یک رابط است، یعنی مسیری که داده از آن بین حافظه و مادربرد جابه‌جا می‌شود. ساتا حدود سال ۲۰۰۳ آمد و جای رابط قدیمی PATA را گرفت. آن کابل‌های پهن و دست‌وپاگیر کنار رفتند. جایشان یک کابل باریک ۷ پین برای داده و یک کانکتور ۱۵ پین برای برق نشست. نتیجه نهایی؟ داخل کیس مرتب‌تر می‌شود، هوا راحت‌تر جریان پیدا می‌کند و قطعات خنک‌تر می‌مانند.

نسخهٔ رایج امروزی SATA III است و پهنای باند نظری آن ۶ گیگابیت بر ثانیه است. این عدد در عمل به حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ مگابایت بر ثانیه می‌رسد. اما یک نکته مهم این که هارد مکانیکی (HDD) ساتا معمولاً به این سقف هم نمی‌رسد. در عوض با حافظه SSD ساتا می‌توانید سقف این سرعت را تجربه کنید. البته که پتانسیل واقعی حافظه‌های SSD فراتر از قدرت رابط ساتا هستند و در رابط NVMe به اوج می‌رسند.

 یک هارد ۷۲۰۰ دور، بسته به ظرفیت و مدل، حدود ۱۰۰ تا ۲۵۰ مگابایت بر ثانیه سرعت دارد. پس برگ برنده هارد ساتا سرعت نیست؛ در عوض ظرفیت زیاد با قیمت کم است. اگر آرشیو فیلم، عکس، بکاپ یا فایل‌های حجیم دارید، این هارد هنوز یکی از به‌صرفه‌ترین گزینه‌های بازار است.

تفاوت هارد ساتا با SAS

دیدیم که هارد ساتا چیست و حالا باید ببینیم تفاوت آن با SAS چیست. به طور کلی 4 رابط برای انتقال اطلاعات بین حافظه و مادربرد وجود دارد:

• SATA
• SAS
• NVMe روی گذرگاه  PCIe
• USB (در هاردهای اکسترنال)

تفاوت هارد ساتا با SAS در واقع فاصله میز کار شما تا اتاق سرور است. ساتا برای کامپیوترهای خانگی و اداری ساخته شده است. SAS برای سرورهایی ساخته شده که شبانه‌روز روشن‌اند و صدها کاربر هم‌زمان از آنها داده می‌خواهند. سقف سرعت ساتا ۶ گیگابیت بر ثانیه است. SAS-3 به ۱۲ گیگابیت می‌رسد و SAS-4 از آن هم فراتر می‌رود. اما برگ برنده SAS فقط سرعت نیست. هارد SAS Full Duplex است؛ یعنی هم‌زمان می‌خواند و می‌نویسد. نتیجه‌اش این است که سرور در ساعت‌های شلوغ کند نمی‌شود. 

هر هارد SAS دو پورت هم دارد. اگر یک مسیر ارتباطی یا یک کنترلر از کار بیفتد، مسیر دوم جای آن را می‌گیرد و سایت یا نرم‌افزار سازمان قطع نمی‌شود. یک نکته مهم دیگر هم این که کنترلر SAS هارد ساتا را هم می‌شناسد؛ ولی مادربرد معمولی با پورت ساتا، هارد SAS را نمی‌شناسد. پس خرید هارد SAS برای کامپیوتر شخصی فقط هزینه بیشتر است و هیچ سودی ندارد.

تفاوت هارد ساتا با SSD

در نگاهی دقیق، باید بگوییم که این مقایسه از اساس اشتباه است.حافظه‌ها از نظر روش ذخیره‌سازی داده‌ها (فناوری‌ها و ساختار کلی) به دو دسته SSD و HDD تقسیم می‌شوند. از نظر نوع رابطی که این حافظه‌ها را به مادربرد وصل می‌کند هم به 4 دسته‌ای که بالاتر دیدید تقسیم می‌شوند که ساتا هم یکی از آنها است. بنابراین نمی‌توانیم ساختار کلی یک هارد را بر فرض این که SSD باشد، با نوع رابط آن که می‌تواند ساتا باشد مقایسه کنیم. 

اما در باب تفاوت هارد اینترنال SSD با هارد ساتا، معمولاً منظور تفاوت هارد مکانیکی ساتا (HDD) با SSD است (البته SSD با رابط ساتا هم در بازار وجود دارد). در این مقایسه، هارد مکانیکی (HDD) باید صبر کند تا دیسک بچرخد و هد به جای درست برسد. این کار چند میلی‌ثانیه طول می‌کشد. اما SSD تقریباً بی‌درنگ پاسخ می‌دهد. نتیجه را از همان روز اول حس می‌کنید. ویندوز در چند ثانیه بالا می‌آید و برنامه‌ها و بازی‌ها بدون مکث باز می‌شوند. SSD بی‌صدا است و برق کمتری مصرف می‌کند. در برابر ضربه هم مقاوم‌تر است، پس برای لپ‌تاپی که همیشه همراه شماست انتخاب امن‌تری است. در مقابل، هارد مکانیکی ارزان‌تر است و با همان بودجه چند برابر ظرفیت به شما می‌دهد. پس راه درست ترکیب این دو است. سیستم‌عامل و برنامه‌ها را روی SSD ساتا نصب کنید و آرشیو و بکاپ را روی هارد ساتا نگه دارید.

تفاوت رابط m2 با هارد ساتا چیست؟

تفاوت هارد ساتا با NVMe M.2 مثل تفاوت یک جاده معمولی با یک بزرگراه چندبانده است. هارد ساتا با کابل به مادربرد وصل می‌شود و سقف سرعتش حدود ۵۵۰ مگابایت بر ثانیه است. هارد مکانیکی ساتا حتی به این سقف هم نمی‌رسد. در مقابل، درایو NVMe M.2 یک کارت باریک است که مستقیم روی مادربرد نصب می‌شود و کابل لازم ندارد و داده‌اش از گذرگاه PCIe عبور می‌کند. این همان مسیری است که کارت گرافیک هم از آن استفاده می‌کند. نسل ۳ این درایوها حدود ۳۵۰۰ مگابایت بر ثانیه سرعت دارد. نسل ۴ به حدود ۷۰۰۰ می‌رسد و نسل ۵ از ۱۰ هزار مگابایت بر ثانیه هم بالاتر می‌رود! 

NVMe در هر لحظه فرمان‌های زیادی را به‌صورت موازی اجرا می‌کند. ساتا فقط یک صف فرمان دارد. نتیجه را در کارهای سنگین می‌بینید: کپی یک فایل ۵۰ گیگابایتی در چند ثانیه تمام می‌شود و ویدئوی 4K بدون مکث روی تایم‌لاین جلو می‌رود. بازی‌های جدید هم زودتر لود می‌شوند. 

اما باید واقع‌بین باشیم. در وب‌گردی و کارهای اداری، تفاوت NVMe با SSD ساتا را تقریباً حس نمی‌کنید. هزینه هر ترابایت در NVMe هم بیشتر از ساتا است. پیش از خرید دو نکته را هم بدانید. اول اینکه هر درایو M.2 الزاماً NVMe نیست. M.2 ساتا هم وجود دارد که ظاهرش شبیه NVMe است، اما سرعتش همان ۵۵۰ مگابایت است. پس در مشخصات محصول دنبال عبارت «PCIe NVMe» بگردید. دوم اینکه درایوهای نسل ۴ و ۵ زیر بار سنگین داغ می‌شوند و بدون هیت‌سینک سرعتشان افت می‌کند. بهترین ترکیب برای بیشتر کاربران این است: NVMe M.2 برای ویندوز، برنامه‌ها و بازی‌ها و هارد مکانیکی ساتا برای آرشیو و بکاپ.

کاربردهای هارد ساتا چیست؟

هارد ساتا در جاهایی به کار می‌آید که حجم داده مهم‌تر از سرعت دسترسی است. اگر فایل‌هایتان زیادند، اما هر روز و هر لحظه سراغشان نمی‌روید، این هارد بهترین انتخاب از نظر هزینه است. هزینه هر ترابایت در هارد مکانیکی ساتا چند برابر کمتر از SSD است. نصبش هم ساده است، چون تقریباً همه مادربردهای دسکتاپ پورت ساتا دارند. حتی دیتاسنترهای بزرگ هم برای نگهداری داده‌هایی که کمتر خوانده می‌شوند از هاردهای پرظرفیت ساتا استفاده می‌کنند. پس هر جا به «فضای زیاد با بودجه محدود» نیاز دارید، باید سراغ هارد ساتا رفت.

در لیست زیر نیز خلاصه‌وار می‌بینید که هارد ساتا چیست:

• آرشیو فیلم، عکس و موسیقی
• بکاپ‌گیری از سیستم و اطلاعات
• ذخیره‌سازی تحت شبکه (NAS) 
• دوربین‌های مداربسته (DVR و NVR) 
• ذخیره‌سازی بازی‌های کامپیوتری
• نگهداری پروژه‌های تدوین و طراحی
• سرورهای فایل کوچک و ذخیره‌سازی سرد
• زنده کردن سیستم‌های قدیمی (با SSD ساتا)

جمع‌بندی

در این راهنما دیدید که هارد ساتا چیست. ساتا رابطی قدیمی اما هنوز پرکاربرد است که حافظه را به مادربرد وصل می‌کند. سقف سرعتش حدود ۵۵۰ مگابایت بر ثانیه است. این سقف برای هارد مکانیکی کافی است؛ اما SSD ساتا دقیقاً پشت همین سقف می‌ماند (چون پتانسیل SSD بیشتر از پتانسیل رابط ساتا است). اگر سرعت بیشتری می‌خواهید، سراغ رابط NVMe بروید. برای سرور هم SAS را انتخاب کنید. اما برای فضای زیاد با هزینهٔ کم، هارد مکانیکی ساتا هنوز حرف اول را می‌زند.

اگر برای انتخاب هارد مناسب سیستم یا لپ تاپ خود به راهنمایی بیشتری نیاز دارید، کافی است از طریق شماره 02191007374 با مشاوران تاپ رایان در تماس باشید.